Skóra swędzi, piecze i jest niezwykle wrażliwa, nawet na delikatny dotyk. Po kąpieli jest jeszcze gorzej. Pięknie pachnące kosmetyki sprawiają, że staje się czerwona i jeszcze bardziej czuła. Nawet najprzyjemniejsze ubrania powodują dyskomfort. To, co powinno być przyjemnością i dawać rozkosz, staje się koszmarem. Mowa o atopowym zapaleniu skóry, określanym mianem choroby cywilizacyjnej XXI wieku. AZS jest chorobą wieloczynnikową, powstałą w wyniku interakcji wielu czynników genetycznych, środowiskowych i inwazyjnych.
Czym jest AZS, czyli atopowe zapalenie skóry
Atopowe zapalenie skóry to przewlekła choroba zapalna, która charakteryzuje się suchą, swędzącą, zaczerwienioną i łuszczącą się skórą. Do typowego rozwoju AZS dochodzi już w pierwszych kilku miesiącach życia. Zazwyczaj objawy samoistnie ustępują do 5 roku życia, lecz coraz częściej zdarza się, że choroba rozwija się na nowo w wieku dorosłym. Zmiany skórne zazwyczaj pojawiają się na ramionach oraz wewnętrznych stronach kończyn. Problem często dotyczy również okolic twarzy oraz szyi, ale może obejmować także skórę całego ciała. Zmianom chorobowym zazwyczaj towarzyszy swąd oraz nadmierna suchość skóry. To prowokuje chorego do częstego drapania, co niestety poważnie uszkadza skórę.
Osoby cierpiące na AZS mierzą się z stale rosnącym napięciem. Kiedy boli, wówczas ciężko jest zebrać myśli, zrelaksować się czy porządnie wyspać. Gdy nieustannie dokucza nam nasz największy organ, ciągle kumulujący się stres odbija się negatywnie na zdrowiu i psychice. Oto szara rzeczywistość osób z nieleczonym atopowym zapaleniem skóry.
Czynniki genetyczne, czyli wrodzona tendencja do AZS
AZS jest chorobą wieloczynnikową, w której interakcja czynników genetycznych, środowiskowych i inwazyjnych prowadzi do zaburzeń funkcji bariery skórnej. Skóra atopowa jest również bardziej podatna na zakażenia bakteryjne i grzybicze. Istotną rolę w rozwoju AZS odgrywają czynniki genetyczne. Wpływają na funkcjonowanie układu odpornościowego, a także na procesy zapalne zachodzące w skórze. Istnieją określone geny, które predysponują do tej choroby, np. geny związane z układem odpornościowym i barierą skóry. Osoby, które je dziedziczą, są bardziej podatne na rozwój AZS niż osoby, które ich nie posiadają.
Geny związane z atopowym zapaleniem skóry wpływają na produkcję białek i innych cząsteczek, które regulują reakcję immunologiczną skóry. Geny dotyczące AZS są zaangażowane w regulację cytokin, takich jak interleukiny, które pełnią kluczową rolę w reakcjach zapalnych skóry. Według badań, u osób cierpiących na atopowe zapalenie skóry, występują zaburzenia w równowadze między cytokinami typu Th1 i Th2, co może wpływać na reakcje zapalne. Do rozwoju AZS prowadzą także mutacje w genach kodujących białka strukturalne naskórka oraz enzymy i ich inhibitory. Wpływa to na osłabienie struktury i funkcjonowania bariery skórnej, która jest kluczowa przy zapobieganiu utraty wody z organizmu i chroni skórę przed infekcjami oraz czynnikami zewnętrznymi.
Czynniki środowiskowe – ważna jest jakość życia
Ważną rolę w rozwoju atopowego zapalenia skóry odgrywają czynniki środowiskowe, czyli tzw. wyzwalające. Mimo, iż podłożem choroby jest wrodzona tendencja, to bodźce środowiskowe także mają spory wpływ na jej wyzwolenie oraz przebieg. Jednym z głównych czynników środowiskowych są warunki klimatyczne. Wysokie temperatury, duże nasłonecznienie czy zbyt niska wilgotność powietrza nie sprzyjają osobom z AZS. Szczególnie latem zauważalne jest nasilanie się dolegliwości choroby. Kolejnym ważnym czynnikiem jest zanieczyszczenie środowiska. Stopień zanieczyszczenia ma duży wpływ na rozwój i częstotliwość występowania chorób alergicznych. Warto zauważyć, że atopowe zapalenie skóry rzadziej występuje u osób mieszkających na wsi, niż u mieszkańców aglomeracji miejskich. Związki chemiczne, które powstają ze spalin, pestycydów, herbicydów czy tworzyw sztucznych uszkadzają nasze naturalne mechanizmy odpornościowe i tym samym ułatwiają wnikanie alergenów do organizmu.
Wielu specjalistów twierdzi, że AZS w większości przypadków wywołane jest przez alergeny pokarmowe. Wyniki badań wskazują, że alergia pokarmowa ma duże znaczenie w patomechanizmie AZS, głównie u małych dzieci. Najczęściej potwierdza się alergię na mleko i produkty mleczne, a także jaja kurze, soję, pszenicę czy ryby. Do przyczyn atopowego zapalenia skóry, wynikających z czynników środowiskowych, wymienia się również alergeny powietrzno pochodne. Możemy do nich zaliczyć m.in. roztocza kurzu domowego, alergeny pyłku roślin czy alergeny pochodzenia zwierzęcego.
Wadliwa bariera ochronna skóry – czynniki inwazyjne
Bez względu na to, czy AZS ma podłoże genetyczne czy nabyte, uszkodzona bariera ochronna umożliwia penetrację alergenów. Czynniki inwazyjne, takie jak bakterie, grzyby, wirusy i pasożyty, mogą wpływać na atopowe zapalenie skóry poprzez aktywację układu odpornościowego oraz zwiększenie stanu zapalnego skóry. W skórze osób z AZS często obserwuje się zwiększoną kolonizację bakterii. Mogą one wywołać reakcję zapalną, zwiększając produkcję cytokin prozapalnych i podnosząc wrażliwość skóry na bodźce. Podobnie jest z infekcjami grzybiczymi skóry, które mogą nasilać objawy AZS, głównie u osób z osłabionym układem odpornościowym. Grzyby te wywołują stan zapalny skóry, co prowadzi do pogorszenia objawów choroby.
Wirusy, takie jak opryszczka lub brodawki wirusowe, mogą również wpływać na objawy atopowego zapalenia skóry, wywołując reakcję zapalną i pogarszając stan skóry. Do czynników inwazyjnych należą także pasożyty, takie jak świerzb czy wszy, które powodują swędzenie skóry i uszkodzenie jej powierzchni. Takie uszkodzenia zwiększają ryzyko infekcji bakteryjnych, co z kolei może prowadzić do pogorszenia objawów AZS.
Podsumowując, czynniki genetyczne odgrywają kluczową rolę w rozwoju atopowego zapalenia skóry. Należy pamiętać, że istnieje silny związek między występowaniem AZS u rodziców, a pojawieniem się tej choroby u dzieci. Natomiast czynniki środowiskowe oraz inwazyjne są czynnikami wyzwalającymi. Mogą wpływać na atopowe zapalenie skóry poprzez aktywację układu odpornościowego oraz zwiększenie stanu zapalnego skóry. Dlatego ważne jest, aby unikać kontaktu z potencjalnymi źródłami infekcji oraz zadbać o odpowiednią higienę skóry. Świetnym sposobem na zminimalizowanie ryzyka infekcji jest kąpiel podchlorynowa oraz stosowanie balsamu emolientowego do ciała.
